بهمن عبداللهى
اواسط دهه ۶۰ از شبكه دوم سيما سريالى پخش مى شد كه طى چند هفته به پرمخاطب ترين برنامه دو شبكه موجود آن زمان مبدل شد.
اين مجموعه «سال هاى دور از خانه» نام داشت كه درميان توده هاى مردم با عنوان «اوشين» شناخته مى شد. بينندگان ۲۰ سال پيش تلويزيون به خوبى به ياد مى آورند كه اين مجموعه ژاپنى شنبه شب ها پخش مى شد و در همين ۴۵ دقيقه، خيابان هاى شلوغ تمام كشور آرامش را تجربه مى كرده و شهرها خلوت مى شدند.

اين روزها سريال «جواهرى در قصر» كه اتفاقاً از شبكه دوم پخش مى شود بينندگان بسيارزيادى نزد خاطره سريال هاى شرقى دهه ۶۰ را زنده كرده است، سريال هايى كه بيشترشان توليد كشور ژاپن بوده و پس از موفقيت «سال هاى دور از خانه»، به تلويزيون ايران سرازير شده بودند، سريال هايى همچون از سرزمين شمالى، هانيكو، پدر مجرد و...
سريال «جواهرى در قصر» كه مهمترين توليد تلويزيون كره جنوبى است، در شرايطى گوى سبقت را از آثار داخلى و خارجى شبكه هاى مختلف ربوده كه شرايط مخاطب امروز با دهه ۶۰ بسيار تفاوت كرده است.
اهميت استقبال از اين سريال زمانى شكل جدى به خود مى گيرد كه بدانيم امروز نسبت به دهه ۶۰ تعداد شبكه ها از ۲ به ۷ شبكه افزايش پيداكرده، اينترنت و رسانه هاى ديگر به خانه ها راه پيدا كرده، امكان دسترسى به فيلم هاى روز ايرانى و خارجى بسيار آسان شده و درنهايت ساعات پخش برنامه هاى تلويزيونى افزايش چشمگيرى پيداكرده است. با اين حال يك سؤال باقى مى ماند و آن هم اين كه چگونه يك سريال كره اى توانسته تا اين حد موردتوجه مخاطبان قرارگيرد و به ميان آنها رسوخ پيداكند؟
درباره سريال
«جواهرى در قصر» توليد تلويزيون كره جنوبى بوده و براى نمايش در شبكه كره اى MBC ساخته شده است، اين سريال كه از آن مى توان به عنوان مهمترين توليد كره جنوبى در تاريخ تلويزيون اين كشور ياد كرد از ۱۵ سپتامبر ۲۰۰۳ كار پيش توليدش آغازشده و در ۳۰ مارس ۲۰۰۴ پايان يافته است.
سريال يادشده در ۵۴ قسمت (۳۲۵۰ دقيقه) و براساس يك داستان واقعى ساخته شده و نام آن Dae Jang geum است كه در كشورهاى انگليسى زبان با عنوان Jewel in the palace يا همان جواهرى در قصر پخش شده است. اين سريال در ژانر درام يا به طور كاملتر «درام تاريخى» توليدشده و دركشورهاى آسيايى با استقبال بى نظيرى مواجه شده تا آنجا كه در كشورهاى ديگر نيز با عنوان «محبوب ترين درام كره اى تمام دوران» از آن نام مى برند. اين سريال براى نخستين بار در سال ۲۰۰۳ از يك شبكه كابلى (خصوصى) پخش شد و به سرعت مخاطب زيادى جذب كرد و پس از آن در كشورهايى همچون چين، تايلند، ژاپن، تايوان، هنگ كنگ و... به روى آنتن رفت و حتى به شبكه هاى آمريكا و اروپا نظير شبكه جهانى بى.بى.سى راه پيدا كرد.
يك داستان واقعى
«جواهرى در قصر» از فيلمنامه «يونگ هيون كيم» بهره مى برد، اين سريال كه نخستين تجربه فيلمنامه نويسى هيون كيم به شمار مى آيد، امروز از او چهره اى موفق در رسانه هاى شرق پديد آورده است. او دستمايه موردنظر خود را از يك داستان واقعى كه بى شباهت به افسانه نيست گرفته و با افزودن شاخ و برگ ها، شخصيت ها و فضاسازى به داستانى بلند تبديل كرده است. داستان سريال در مقطع ۵۰۰ سال پيش كره جنوبى مى گذرد كه دوره سلطنت پادشاهانى همچون سونگ نيگ و يون سان گون بود. يانگوم كه در برخى از اسناد تاريخى نام وى به چشم مى خورد ظاهراً دخترى از طبقه فرودست بوده كه پس از ورود به دربار و طى مرارت هاى فراوان به آشپزخانه سلطنتى راه پيداكرده و پس از مدتى به عنوان آشپز اول يا همان آشپزمخصوص انتخاب مى شود و در دوره اى ديگر تلاش مى كند كه به عنوان پزشك فعاليت خود را پى گيرد تا آنجا كه پس از گذران روزگار و مقاومت در برابر مصائب و مشكلات نظر پادشاه را به خود جلب مى كند و به عنوان پزشك مخصوص دربار، فعاليت خود را پى مى گيرد.
جهان ساده يانگوم
سريال «جواهرى در قصر» كه پرمخاطب ترين برنامه تلويزيونى در كره و يكى از پربيننده ترين سريال هاى تلويزيونى در كشورهاى آسيايى و حتى اروپايى بوده است، در ايران طبق نظرسنجى سازمان صدا و سيما درماه اسفند به عنوان نخستين برنامه در جدول برنامه هاى پربيننده شبكه دوم قرارگرفته است. اين سريال با ۸۶ درصد بيننده قبل از مجموعه هايى نظير كليد اسرار و من نه منم بوده و در ميان شبكه ها با ۸۵درصد در رتبه دوم پربيننده ترين سريال ها قرارداشته است.
انتشار عكس هاى مجموعه در سطح وسيعى در فضاى واقعى و جهان مجازى اينترنت، فروش DVD اين مجموعه و بازار داغ شايعات پيرامون پخش نكردن قسمت هاى نهايى سريال از جمله دلايل مشخص استقبال از اين سريال به شمار مى آيد، تا آنجا كه مدير تأمين برنامه شبكه دوم در آغاز خردادماه شايعات حذف قسمت هاى پايانى را تكذيب كرد و گفت: دوبله همه ۵۴ قسمت اين سريال پس از ۹ ماه فعاليت به پايان رسيده و بهمن ماه پخش آن به پايان خواهد رسيد.
به نظر مى رسد جدا از ويژگى هاى طبيعى تلويزيون در نمايش آثار سريالى و حتى چند ده قسمتى كه خود به خود بيننده را با داستان و شخصيت ها مأنوس كرده و حس همذات پندارى آنها را تحت تأثير قرار مى دهد اين بار در مجموعه «جواهرى در قصر» فاكتورهاى ديگرى نيز دخالت دارند. نگاهى گذرا به اين سريال عامه پسند و شنيدن نظرات بينندگان پيگير و متعصب آن نشان مى دهد كه «يانگوم» شخصيتى جذاب براى مخاطب تلويزيونى فراهم كرده تا با سعه صدر با مشكلات، مصائب، ناهموارى ها، سختكوشى ها و مرارت هاى او در راه رسيدن به هدف والاى خود آشنا شود و از همين رو يانگوم را بخشى از وجود خود تجسم كند و اين همان همذات پندارى است كه با شخصيت پردازى فيلمنامه نويس پديد مى آيد و البته در قاب تلويزيون فرصت كافى براى پرداختن به آن وجود دارد.
از سوى ديگر تضادهايى كه در ميان افراد خوب و بد داستان وجود دارد نوعى كنتراست پديد مى آورد تا از خير و شر تصوير روشن ترى به بيننده ساده پسند تلويزيون ارائه شود. از همين رو مفاهيمى همچون عشق و نفرت، مبارزه و مقاومت، خشم و آرامش، سرسختى و سهل انگارى، وفادارى و خيانت و... كه در خلال داستان و روابط ميان شخصيت هاى متعدد سريال تصوير مى شود بيننده را درلمس دقيق تر موضوع يارى مى رساند.

پرداختن به مسائل اخلاقى، تا آنجا كه برخى اين مجموعه را يكى از اخلاق گراترين سريال هاى تلويزيون در سال هاى اخير قلمداد مى كنند، نيز از دلايل ديگرى است كه در جذب مخاطب سريال به كار توليدكننده مى آيد. از سوى ديگر توجه كافى به مسائل حاشيه اى همچون مسائل تاريخى و فرهنگى، مسائل روزمره خانواده ها همچون آشپزى و خانه دارى، موادغذايى و... مخاطب را به شدت تحت تأثير قرار مى دهد و همه اين عوامل در كنار هم موجب مى شوند تا مخاطب شرقى به طور عام و مخاطب ايرانى به طور خاص تحت تأثير داستان قرار بگيرد و متعصبانه از زنى به نام «يانگوم» دفاع كند.
يكى از ويژگى هاى تلويزيون نسبت به رسانه هاى ديگرى نظير سينما يا تئاتر، عمومى بودن آن در ميان آحاد مردم و طيف گسترده مخاطبان آن است. در واقع بيننده تلويزيون كه بدون انتخاب مشخصى به برنامه هاى تلويزيونى دل مى سپارد ممكن است در خلال پرداختن به فعاليت هاى روزمره خود به برنامه ها هم نگاه كند، بنابراين توليد سريال و برنامه هاى تلويزيونى با اين گونه مخاطب و گستره عمومى آن ويژگى هايى را مى طلبد كه به ظاهر، سازندگان سريال «جواهرى در قصر» در پيدا كردن آن موفق بوده اند. انتخاب يك داستان ساده، پرداختن به رويدادها و حوادث در فرصت مناسب، تصويربردارى ديجيتالى، طراحى صحنه مبتنى بر رنگ و لعاب، پرهيز از حرافى و توجه به سادگى در بيان مفاهيم و روايت، انتخاب بازيگران مناسب (نمونه اش همين يونگ آى لى كه تحصيلكرده آلمان بوده و امروز به شهرت جهانى رسيده است) از جمله مواردى هستند كه سازندگان با هدفمندى به آن دست يافته اند.

استقبال مجازى
همان گونه كه پيشتر گفته شد «يانگوم» در شرايطى مورد استقبال تماشاگران ايرانى قرار گرفته است كه «اوشين» و «هانيكو» در دهه ۶۰ در فضايى بدون حضور رقيب يا نقش كمرنگ ديگر رسانه ها پخش شدند. نكته جالب آن كه رسانه هايى همچون اينترنت به كمك علاقه مندان اين برنامه ها آمده و كاربران اينترنتى به صورت خودجوش براى تبليغ اين سريال و شخصيت محبوب خود تلاش مى كنند. براى نمونه تنها در يكى از سايت هاى پشتيبان وبلاگ هاى فارسى بيش از ۳۳۹۹ وبلاگ به اين سريال پرداخته اند و يك ساعت بعد تعداد اين وبلاگ ها به ۳۴۰۶ رسيد. به تعبير ديگر ده ها سايت و وبلاگ به طور ويژه به اين سريال پرداخته اند و در چارچوب خود به ارائه مطالبى درباره سريال، بازيگران ، داستان و... توجه نشان داده اند. در يك جست وجوى ديگرى مشخص مى شود كه در ميان هزاران سايت و وبلاگ رديف۲۲ ، ۲۹ و ۱۰۵ پربيننده ترين وب ها مربوط به «جواهرى در قصر» است كه به طور مثال در روز شنبه گذشته بيش از ۳۰ هزار و روز جمعه حدود ۵۰ هزار بازديدكننده داشته اند.
امروز در شبكه هاى مختلف تلويزيون هر روز شاهد دهها فيلم ، سريال و مجموعه هاى مختلف تلويزيونى هستيم، آثارى كه با صرف زمان، انرژى و هزينه زيادى توليد مى شوند، اما آيا جز تعداد محدودى از آنها مورد توجه مخاطب ايرانى قرار مى گيرند؟ دليل اين كم توجهى و آن استقبال گسترده از سريال هايى مثل «جواهرى در قصر» و «سال هاى دور از خانه» چه مى تواند باشد؟ آيا چيزى جز توجه به سادگى در روايت داستان و دورى از پيچيدگى در ساختار است؟

www.iran-newspaper.com